Ledeberg, waar ik woon, had ook Leeuwenberg kunnen heten, want de leeuw speelt een rol in de plaatselijke verbeelding. Dat is natuurlijk niet ongewoon, maar een onderdeel van een ruimere verbeelding. In de politieke symboliek zijn er immers leeuwen te over: de Vlaamse Leeuw, de Leo Belgicus, de Leeuw van Waterloo enz.
De leeuw is een symbool van macht, dus ook van de hogere klassen die veel macht hebben, en van koningschap – denk aan koning Nobel in het Reinaertepos.
Naast de vele leeuwenkoppen in Ledeberg die als deurversiering dienen zijn er sculpturen van leeuwen op het vroegere gemeentehuis en is er de leeuwensymboliek in de kerk. Maar die is gemengd. In de oude christelijke literatuur illustreert de leeuw de macht van de heilige. Al in het Oude Testament lezen we hoe de profeet Daniël in een kuil vol leeuwen gegooid wordt, maar die doen hem niets. De heilige heeft goede betrekkingen met wilde dieren, dat is een kenmerk van de heiligheid. Denk ook aan Sint-Franciscus en de Wolf van Gubbio…
Vroeger was de kerk van Ledeberg de Sint-Daniëlskerk, maar die is gesloopt en er kwam, op een andere plaats, een Sint-Lievenskerk voor in de plaats. Daar vind je de traditionele christelijke leeuwen: de sculptuur van een leeuw bij de evangelist Marcus, en een levensgrote leeuw bij een fraai beeld van de heilige Hiëronymus, de populaire heilige, bijbelvertaler en kerkvader die in de Vlaamse stripcultuur zijn naam gaf aan Jommeke en Jerom.
De niet devote, maar uitsluitend politieke en maatschappelijke macht oproepende leeuw vinden we in een schilderij dat een in memoriam is voor een in 1936 overleden adellijke heer, afgebeeld bij het begin van deze beschouwing.
Opvallend is dat de beide afgebeelde leeuwen mannelijk zijn, maar gecastreerd. Zij hebben geen geslachtsdeel. Hier heeft de verpreutsing toegeslagen, want het hoort er wel te zijn, het is een belangrijk onderdeel van de leeuwensymboliek.
Op een zwaar beschadigde grafsteen van een adellijke man op het kerkhof van Melle is juist dat detail goed bewaard gebleven:
Het gaat hier zichtbaar om een lid in erectie, waarmee ik bij een belangrijk punt kom: de macht die de leeuw symboliseert is vaak nadrukkelijk gekoppeld aan seksuele potentie en seksuele agressie. Nog een sculptuur uit Gent, aan de vroegere academie:
Als we vandaag lezen over seksuele agressie in oorlogssituaties of in de sadistische omgang met gevangenen worden we geconfronteerd met hetzelfde: de viriliteit en de macht zijn gekoppeld aan seksuele agressie: verkrachting van vrouwen en anale verkrachting van mannen, en als summum van het vernederen en overwinnen van mannen: ze castreren.
De seksueel expliciete kunstwerken vind ik interessanter dan de preutse, die de realiteit camoufleren. Wie kritisch kijkt, bedenkt hoe gevaarlijk seksueel geladen de veelgeprezen viriliteit van mensen met macht, met name in oorlogssituaties, eigenlijk is, en hoe moeilijk het moet zijn om die in bedwang te houden…
Erics kijk 