De befaamde Amerikaanse econoom en politieke denker Jeffrey Sachs, hoogleraar aan de universiteit van Columbia, die al vaak toppolitici adviseerde, richtte zich onlangs uit eigen beweging tot de Duitse Bondskanselier met een zeer kritische, rake en wijze beschouwing over de huidige Duitse politiek en met name over de attitude tegenover Rusland en de oorlog in Oekraïne. Hier een Nederlandse vertaling van de Engelse tekst – opmaak, tussenkoppen en parentheses zijn van mijn hand.
https://www.jeffsachs.org/newspaper-articles/albzye67la82jw37ltlrpg8r5ybgwz
Geachte heer bondskanselier Merz,
U hebt herhaaldelijk gesproken over de verantwoordelijkheid van Duitsland voor de Europese veiligheid. Die verantwoordelijkheid kan niet worden opgenomen door slogans, selectieve herinnering of de voortdurende normalisering van oorlogspraat.
Veiligheidsgaranties zijn geen éénrichtingsinstrumenten. Ze gaan in twee richtingen. Dit is geen Russisch argument, en ook geen Amerikaans; het is een basisprincipe van de Europese veiligheid, expliciet opgenomen in de Slotakte van Helsinki, het kader van de OSVE en decennia van naoorlogse diplomatie. [OSVE: Organisatie voor Samenwerking en Veiligheid in Europa]
Duitsland heeft de plicht dit moment met historische ernst en eerlijkheid te benaderen. In dat opzicht schieten de recente retoriek en de politieke keuzes op gevaarlijke wijze te kort.
HET NEGEREN VAN RUSSISCHE BEDENKINGEN EN BEZWAREN
Sinds 1990 zijn de centrale veiligheidsbekommernissen van Rusland herhaaldelijk afgewezen, afgezwakt of rechtstreeks geschonden – vaak met Duitslands actieve deelneming of instemming. Deze feiten kunnen niet worden weggewist als er een einde moet komen aan de oorlog in Oekraïne, en ze kunnen niet weggelaten worden als Europa een permanente staat van confrontatie wil vermijden.
VERVORMING VAN DE GESCHIEDENIS
Aan het einde van de Koude Oorlog gaf Duitsland de Sovjetleiders en daarna de Russische leiders herhaaldelijk en expliciet verzekeringen dat de NAVO niet naar het Oosten zou uitbreiden. Die verzekeringen werden gegeven in de context van de Duitse hereniging. Duitsland verkreeg daardoor een enorm voordeel.
De snelle hereniging van uw land – binnen de NAVO – had niet kunnen gebeuren zonder instemming van de Sovjetunie, die gebaseerd was op die beloften. Later beweren dat die verzekeringen er nooit toe deden, dat het maar terloopse opmerkingen waren, is geen realisme. Dat is historisch revisionisme.
EEN NIET-DEFENSIEVE OORLOG VAN DE NAVO
In 1999 nam Duitsland deel aan de NAVO-bombardementen op Servië, de eerste grote oorlog die de NAVO voerde zonder autorisatie door de VN-Veiligheidsraad. Dat was geen defensieve actie. Het was een interventie die een precedent vormde dat de naoorlogse veiligheidsorde veranderde. Voor Rusland was Servië geen abstractie. De boodschap was onmiskenbaar: de NAVO zou geweld gebruiken buiten haar territorium, zonder goedkeuring van de VN en zonder rekening te houden met Russische bezwaren.
SLOOP VAN DE WAPENBEPERKING
In 2002 trokken de VS zich eenzijdig terug uit het Verdrag tegen Ballistische Raketten, drie decennia lang een hoeksteen van de strategische stabiliteit. Duitsland kwam niet met ernstige bezwaren. Toch gebeurde de erosie van de architectuur van de bewapeningscontrole niet in een vacuüm.
Afweersystemen voor raketten die dichter bij de Russische grenzen werden opgesteld werden terecht door Rusland gezien als destabiliserend. Het afdoen van die percepties als paranoia was politieke propaganda, geen gezonde diplomatie.
In 2008 erkende Duitsland de onafhankelijkheid van Kosovo, ondanks expliciete waarschuwingen dat dit het principe van territoriale integriteit zou ondermijnen en een precedent zou vormen dat elders navolging zou krijgen. Nog maar eens werden de Russische bezwaren opzij geveegd als kwade trouw en niet beantwoord als ernstige strategische bekommernissen.
NEGEREN VAN DE RUSSISCHE BEZWAREN
De voortdurende drang om de NAVO uit te breiden met Oekraïne en Georgië – formeel uitgesproken op de top van Boekarest in 2008 – overschreed de helderste rode lijnen, ondanks luidruchtige, heldere, systematische en herhaalde bezwaren die Moskou jarenlang opwierp. Als een grootmacht een centraal veiligheidsbelang formuleert en tientallen jaren herhaalt, is dat negeren geen diplomatie. Het is opzettelijke escalatie.
De rol van Duitsland in Oekraïne sinds 2014 is bijzonder zorgwekkend. Berlijn onderhandelde, samen met Parijs en Warschau, het akkoord tussen president Yanoekovitsj en de oppositie van 21 februari 2014 – een akkoord dat bedoeld was om het geweld te stoppen en de constitutionele orde veilig te stellen. Een gewelddadige omverwerping volgde. Een nieuwe regering dook op via buiten-constitutionele middelen. Duitsland erkende en ondersteunde het nieuwe regime meteen. Het akkoord waarvoor Duitsland garant stond, werd zonder consequenties opgegeven.
HET MINSK II-AKKOORD: GEEN ECHT VREDESPLAN
Het Minsk II-akkoord van 2015 werd geacht een correctie te brengen – een onderhandeld kader om de oorlog in Oost-Oekraïne te stoppen. Duitsland diende weer als garant. Maar zeven jaar lang werd Minsk II niet doorgevoerd door Oekraïne. Kyev verwierp openlijk de politieke regelingen ervan. Duitsland legde ze niet op.
Gewezen Duitse en Europese leiders hebben sindsdien toegegeven dat Minsk minder behandeld werd als een vredesplan dan als een daad van afremming. Die erkenning zou op zich al een afrekening vergen.
HET IS GENOEG GEWEEST!
Tegen deze achtergrond klinken oproepen voor steeds meer wapens, en steeds scherpere retoriek en zelfs steeds grotere ‘vastberadenheid’ hol. Zij vragen van Europa dat het recente verleden vergeten wordt om een toekomst van permanente confrontatie te rechtvaardigen.
Gedaan met de propaganda. Gedaan met de morele infantilisering van het publiek. Europeanen zijn perfect in staat te begrijpen dat de veiligheidsdilemma’s reëel zijn, dat NAVO-acties consequenties hebben, en dat vrede niet bereikt wordt door te doen alsof Russische veiligheidsbekommernissen niet bestaan.
TERUG NAAR DIPLOMATIE EN SAMENWERKING!
De Europese veiligheid is ondeelbaar. Dat principe betekent dat geen enkel land zijn veiligheid kan vergroten ten koste van een ander land zonder instabiliteit uit te lokken. Het betekent ook dat diplomatie geen concessiepolitiek is, en dat historische eerlijkheid geen verraad is.
Ooit begreep Duitsland dat. De Ostpolitik was geen zwakte; het was strategische maturiteit. Ze erkende dat de stabiliteit van Europa afhangt van engagement, bewapeningscontrole, economische banden en respect voor de legitieme veiligheidsbelangen van Rusland.
NAAR EEN VERNIEUWDE EUROPESE VEILIGHEIDSARCHITECTUUR
Een vernieuwde Europese veiligheidsarchitectuur moet beginnen met helderheid en terughoudendheid. Eerst en vooral vergt dat een ondubbelzinnig stoppen van de oostwaartse expansie van de NAVO – naar Oekraïne, naar Georgië en naar eender welke andere staat die grenst aan Ruslands grenzen.
De expansie van de NAVO was geen onvermijdelijke trek van de wereldorde na de Koude Oorlog; het was een politieke keuze, die genomen werd met overtreding van de plechtige verzekeringen die in 1990 gegeven werden en die werd doorgevoerd ondanks herhaalde waarschuwingen dat dit Europa zou destabiliseren.
DE VEILIGHEID MOET VAN TWEE KANTEN KOMEN
Ten tweede vergt stabiliteit demilitarisering en wederzijdsheid. Russische strijdkrachten dienen ver weg te blijven van NAVO-grenzen, en NAVO-troepen – inclusief raketsystemen – moeten ver weg blijven van Russische grenzen. Veiligheid is ondeelbaar en niet eenzijdig. Grensregio’s zouden gedemilitariseerd moeten worden via controleerbare overeenkomsten, niet verzadigd met altijd maar meer wapens.
Sancties dienen te worden opgeheven als onderdeel van een onderhandelde regeling; ze zijn er niet in geslaagd vrede te brengen en hebben zware schade toegebracht aan de eigen economie van Europa.
GEEN INBESLAGNEMING VAN RUSSISCH VERMOGEN
Duitsland in het bijzonder zou de roekeloze inbeslagneming van Russisch staatsvermogen moeten verwerpen – een grove schending van de internationale wetgeving die het vertrouwen in het globale financiële systeem ondermijnt. De Duitse industrie doen herleven via wettige, op overeenkomsten gebaseerde handel met Rusland is geen capitulatie. Het is economisch realisme. Europa moet de basis van zijn eigen productie niet vernietigen in naam van morele poses.
ORGANISATIE VOOR SAMENWERKING EN ONTWIKKELING CENTRAAL
En tot slot: Europa moet terugkeren naar de institutionele funderingen van zijn eigen veiligheid. De OVSE – niet de NAVO – zou opnieuw moeten dienen als het centrale forum voor de Europese veiligheid, opbouw van vertrouwen en bewapeningscontrole. Strategische autonomie voor Europa betekent precies dat: een Europese veiligheidsorde die gevormd is vanuit Europese belangen, niet de permanente onderwerping aan het expansionisme van de NAVO.
Frankrijk zou terecht zijn nucleaire afschrikking kunnen uitbreiden tot een veiligheidsscherm, maar enkel met een strikt defensieve attitude, zonder vooruitgeschoven systemen die Rusland bedreigen.
Europa zou moeten aandringen op een terugkeer naar het INF-kader [beperking van middellange afstandsraketten met nucleaire lading] en voor de brede controle op strategische nucleaire wapens op onderhandelingen tussen de VS en Rusland – en mettertijd ook met China.
VEILIGHEID BERUST OP VERTROUWEN
Het belangrijkste, Kanselier Merz: leer geschiedenis – en wees eerlijk daarin. Zonder eerlijkheid kan er geen vertrouwen zijn. Zonder vertrouwen kan er geen veiligheid zijn. En zonder diplomatie, riskeert Europa de catastrofes te herhalen waarvan het beweert dat ze eruit geleerd heeft.
De geschiedenis zal oordelen wat Duitsland beslist zich te herinneren – en wat het beslist te vergeten. Deze keer moge Duitsland kiezen voor diplomatie en vrede, en zich houden aan het gegeven woord.
Hoogachtend
Jeffrey Sachs
Erics kijk 