De piste voor een oplossing van het conflict rond Oekraïne die bepleit wordt door generaal b.d. Harald Kujat en EU-parlementariër en gewezen VN-topmedewerker Michael von der Schulenburg berust op een goed doordacht voorstel dat uitgewerkt werd door deze twee deskundigen en vier Duitse academici: Peter Brandt, Hajo Funke, Johannes Klotz en Horst Teltschick. Hun voorstel werd op 5 januari 2026 gepubliceerd in de Berliner Zeitung en wil een haalbare route tonen naar een staakt-het-vuren en uiteindelijk naar een vredesverdrag. Een alternatief voor een capitulatie en voor verdere escalatie. Hoe zien deze specialisten de zaak?
Eerst en vooral: heel ruim! Het gaat om meer dan het beëindigen van de oorlog. Er moet ook een fundering zijn voor een pan-Europese veiligheids- en vredesorde, en daarbij moeten de veiligheidsbelangen zowel van Rusland als van Oekraïne in acht genomen worden.
Het simpelweg stopzetten van de gevechten is geen oplossing als er geen afdwingbare engagementen van de beide kanten zijn: “zelfs kleine incidenten kunnen nieuwe gevechten ontketenen, het wederzijdse wantrouwen verdiepen en daardoor de start van substantiële vredesgesprekken nog moeilijker maken”.
De auteurs van het voorstel vinden het bemoedigend dat Frankrijk, het VK, Duitsland en andere Europese staten mee willen doen met Trumps initiatief om een onderhandelingskader voor vrede te lanceren. Als de vredesinspanningen falen is er immers een groot gevaar dat het conflict escaleert tot een ruimere Europese oorlog met het risico van nucleaire escalatie…
Uitgangspunten
Vredesgesprekken mogen volgens de auteurs niet langer gehinderd worden door maximalistische eisen. Zonder compromissen is er geen oplossing mogelijk. Dat klopt, maar het maakt er meteen benieuwd naar welke compromissen haalbaar geacht worden.
Voorafgaand aan onderhandelingen zijn er goede bedoelingen nodig, dat is duidelijk. Het vredesplan stelt o.a. dat de partijen in het conflict “elkaar niet langer zien als tegenstanders en zich engageren om terug te keren naar de principes van gelijke en ondeelbare veiligheid.” Zij moeten ook toezeggen af te zien van het dreigen met of het gebruiken van geweld en voorbereidingen van oorlog tegenover de andere partij.
Dit lijken me wijze uitgangspunten. Een staakt-het-vuren is maar al te vaak een trucje om in stilte de eigen troepenmacht te versterken, voor bevoorrading te zorgen, meer wapens in gereedheid te brengen enz. Dus om militaire winst te boeken, niet om tot vrede te komen.
Concrete voorstellen
Praktisch gezien stelt het vredesplan voor dat er een gedemilitariseerde zone van 60 km breed komt met als middellijn de frontlinie. Die moet gemonitord worden door een VN-vredesmacht volgens kapittel VII van het VN-charter. Er mogen geen lidstaten van de NAVO aan deelnemen.
Interessant aan deze benadering is dat bestaande instanties en akkoorden die van nut kunnen zijn in het voorstel geactiveerd worden: allereerst de VN, die toch juist o.a. voor dit soort problemen gecreëerd is, maar ook het OSCE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa).
Ook de NAVO wordt niet vergeten of aan de kant geschoven: die moet haar samenwerking met Rusland reactiveren op basis van de gemeenschappelijke acte van 27 mei 1997, waarin mechanismen en procedures voor crisismanagement en conflictoplossing zijn vastgelegd. De NAVO en de Russische Federatie moeten hun CFE-verdrag over conventionele strijdmachten actualiseren en in het bijzonder de regels voor contactzones aanscherpen.
Zij moeten ook akkoord gaan met gesprekken over de beperking en de verificatie van Europese ABM-systemen, inclusief het systeem van ballistische defensieraketten van de NAVO. En zij moeten een niet-aanvalspact sluiten, met o.a. een overleggroep en een controletoelating voor de beide partijen.
Het Open-hemel-verdrag moet heropgestart worden. Dit akkoord dat in 1992 tot stand kwam en in 2002 actief werd opgevolgd voorzag dat de deelnemende landen vanuit de lucht elkaars gebied mochten bekijken. In 2020 trokken de VS zich hieruit terug, in 2021 deed Rusland hetzelfde. Dit verdrag staat voor een beleid van open kaart spelen en vertrouwen creëren. Het kan volgens het vredesplan van nut zijn i.v.m. de veiligheidsgaranties voor Oekraïne.
Economische samenwerking en een veiligheidsorde
Ook de EU wordt in het vredesplan niet vergeten. Er is niet alleen geen bezwaar tegen het lidmaatschap van Oekraïne in de EU, maar er wordt ook een Europese Vrijhandelszone gecreëerd tussen de EU en de Russische Federatie.
Daarnaast moet worden gewerkt aan een algemeen Europese veiligheids- en vredesorde, volgens de auteurs van het plan de enige garantie voor de veiligheid en de vrijheid van Oekraïne. De weg daarheen ziet het plan via een conferentie in CSCE-formaat die voortbouwt op het Charter van Parijs en de Slotakte van Helsinki.
Balans
Het interessante aan het vredesvoorstel is dat het vertrekt van:
- De goede wil van de partijen in het conflict en hun bereidheid om compromissen te zoeken;
- Het respecteren van de belangen van elk van de partijen (ook van de Donbasrepublieken die hun onafhankelijkheid hebben uitgeroepen);
- De erkenning dat de NAVO medeschuldig is aan het ontstaan van de oorlog en dat er daaraan aangepaste afspraken moeten komen;
- Het teruggrijpen naar uitspraken, standpunten en oplossingen uit het verleden: bijvoorbeeld dat Oekraïne een neutrale staat was en nu opnieuw moet worden, dus geen NAVO-lidmaatschap voor dat land en evenmin NAVO-troepen of troepen van NAVO-lidstaten in Oekraïne, en terugkeer naar het standpunt van Zelenski die de neutraliteit bespreekbaar vond kort na het uitbreken van de oorlog met Rusland (zo staat het ook in het vredesplan van Istanboel), maar die van mening veranderde en in september 2022 weer voor een NAVO-lidmaatschap ijverde en solliciteerde.
- Het kaderen van het militaire conflict en het oplossen ervan binnen de ruimere context van een Europese veiligheidsorde, gebaseerd op afspraken, openheid en permanente controle.
- Het accentueren van de noodzaak om het probleem in die zin op te lossen om een grotere oorlog en het risico van inschakeling van kernwapens te voorkomen.
- Het aansturen op economische samenwerking, wat de verstandhouding tussen de partijen ten goede kan komen en militaire acties kan voorkomen.
Hoe verhoudt het plan zich tot de actuele onderhandelingen; waar lopen die op vast?
Afgezien van de kwestie van de goede wil die nog lijkt te ontbreken, wat begrijpelijk is, lijken de grote struikelblokken in de onderhandelingen de territoriale kwestie (Rusland wil de hele Donbas, Oekraïne wil geen grondgebied afstaan) en de veiligheidskwestie (Oekraïne wil militaire bescherming en steun van de NAVO of van andere Westerse troepen, Rusland wil niets daarvan). Het vredesplan vanuit Duitsland lijkt hier goede ideeën te bieden.
Maar afgezien van de interessante suggesties van het vredesplan van Kujat en Von der Schulenburg en de deskundige academici is het vooral van belang dat er binnen de EU – waar de verantwoordelijke voor het buitenlands beleid grof anti-Russische propaganda verspreidt en totaal ondiplomatisch te werk gaat en waar het globale beleid onverantwoord en militant anti-Russisch is, een ander geluid weerklinkt, en meteen ook goed onderbouwd met voorstellen.
Behalve voor de EU is het ook voor het anti-Russische Duitsland belangrijk dat er een tegeninitiatief genomen wordt, dat tegelijk een rem is op de krankzinnige militariseringsdrang die Duitsland in zijn greep heeft. (Met navolging door o.a. het verdwaasde België.) De opstelling van de EU en van vele Europese landen is gevaarlijk voor het voortbestaan van Europa zelf – escalatie tot een nucleaire oorlog zou een totale ramp worden. Terugkeer naar de nuchterheid en naar overleg en goede nabuurschap zijn hier aangewezen, en het vredesplan van het Duitse team is een stap in de goede richting, zodat je mag wensen dat het ernstig genomen wordt en zoveel mogelijk gerealiseerd.
https://michael-von-der-schulenburg.com/en/ukraine-and-russia-towards-a-negotiated-end-to-the-war/
Erics kijk 