Nee, Vladimir Poetin heeft de Krim niet afgepakt van Kiev!

Een nieuw boek van Jacques Baud over Oekraïne

Jacques Baud op 27 september 2025

De in Brussel wonende Zwitser Jacques Baud is een onmisbare auteur voor wie zich interesseert voor Rusland en Oekraïne en de oorlog tussen die twee. Zijn boeken heb ik dan ook altijd binnen handbereik staan. Hij is bijzonder deskundig: hij heeft gewerkt voor de Zwitserse militaire inlichtingendienst, voor de VN en voor de NAVO en was o.a. in Oekraïne en op de Krim actief.

De gesel van de EU

Door de steeds verder in autoritaire richting ontsporende EU werd hij gesanctioneerd omdat zijn standpunten “desinformatie” zouden zijn en hij pro-Russische propaganda zou verspreiden.  Hijzelf daarover: “…op 15 december 2025 heeft de Europese Unie mij onder het regime van ‘sancties tegen  de Russissche destabiliseringsactiviteiten’ geplaatst. Mijn bezittingen in de EU zijn bevroren en het is me verboden me te verplaatsen op het territorium van de EU.”

“Op het moment dat dit boek in druk gaat, heb ik geen mogelijkheid om eten te kopen, mijn rekeningen te betalen en evenmin mijn medische kosten. In Frankrijk heeft de FNAC uit eigen beweging beslist mijn boeken uit de rekken te halen, zonder enige gerechtelijke beslissing als basis.

Hoewel Zwitserland meegewerkt heeft aan de goedkeuring van de sancties, past het die niet toe, want die zijn tegen de vrijheid van meningsuiting. Als ik daar zou leven, zou ik aan de sancties ontsnappen, maar ik heb niet het recht erheen te gaan.” (p.12)

De sancties zijn niet alleen strijdig met de principes van de rechtsstaat, merk Baud op, maar ze berusten ook op uitlatingen die hem worden toegeschreven, maar die hij nooit geopperd heeft.

Het probleem van de Krim verhelderd

Het uitgangspunt van Jacques Baud is dat je om een conflict te kunnen oplossen goed moet zien wat ertoe geleid heeft. Om de standpunten en de reacties van de betrokken partijen te begrijpen, moet je weten hoe het conflict ontstaan is en hoe het zich ontwikkeld heeft, je moet de achtergrond kennen.

Wat betekent dat concreet? Ik wil dat toelichten door een korte weergave van Bauds beschrijving van het probleem van de Krim, die nogal vooraan in het boek te vinden is, p. 47-53. Die bevat informatie die me verraste, en die een ander licht op de kwestie werpt dan het gewone, dat van een agressief Rusland dat zonder daar recht op te hebben grondbezit van Oekraïne afpakte.

Vrij bekend is hoe de associatie van de Krim met Oekraïne ontstaan is: in 1954 deed de  Oekraïner Nikita Chroesjtsjov de Krim cadeau aan Oekraïne, destijds natuurlijk niet de huidige staat, maar een deelgebied van Sovjet-Rusland. Maar dat was niet legaal. Het was een beslissing van het presidium van de Opperste Sovjet, zonder goedkeuring door de Opperste Sovjet zelf, en evenmin van de Socialistische Republieken Rusland en Oekraïne. De geste van Chroesjtsjov was, zo stelt de historicus Mark Kramer, vermoedelijk ingegeven  door eigenbelang, want ze versterkte zijn positie in het Politbureau.

Die overdracht van de Krim werd nooit legitiem gevonden door de  bevolking van dat gebied, die daarover niet geraadpleegd was en die nooit onder het gezag van Kiev geweest was.

Op 20 januari 1991 – nog voor Oekraïne onafhankelijk werd en nog voor de Sovjetunie onbonden werd – kregen de bewoners van de Krim de vraag voorgelegd waar ze wilden bijhoren. Concreet: of ze als de autonome Socialistische Sovjetrepubliek wilden toetreden tot de Sovjetunie? De stemming gaf als resultaat: 93,6% van de stemmen voor afkoppelen van Kiev en aansluiten bij Moskou. De in 1945 afgeschafte autonome socialistische Sovjetrepubliek van de Krim werd op 12 februari 1991 door de Opperste Sovjet hersteld.

Op 17 maart organiseert Moskou een referendum over het laten voortbestaan van de Sovjetunie, en de Krimrepubliek is er voorstander van en wijst dus koppeling aan Kiev opnieuw af.

In december 1991 organiseert de Krimrepubliek een eigen referendum over zijn onafhankelijkheid. De  opkomst is niet heel groot, want de Oekraïners voelen zich al autonoom. Maar op 4 september 1991 roept Oekraïne zijn soevereiniteit uit.

Op 26 februari 1992  roept het parlement van de Krim dit gebied uit tot “Republiek van de Krim”, met instemming van Oekraïne. Op 5 mei 1992 wordt een grondwet aangenomen.

Oekraïne annexeert de Krim met militaire macht

Maar op 17 maart 1995 – Oekraïne is dan ook een autonome staat geworden – verklaart Kiev de grondwet van de Krim nietig en stuurt  een speciale troepenmacht naar het land om president Mechkov af te zetten en de Krimrepubliek de facto te annexeren. De bevolking komt op straat om te protesteren en de aansluiting van de Krim bij Rusland te eisen. Een gebeurtenis die in de Westerse media nauwelijks aandacht krijgt, noteert Jacques Baud.

Voortaan wordt de Krim per decreet bestuurd vanuit Kiev. In oktober 1995 formuleert het parlement van de Krim een nieuwe grondwet voor de “Autonome Republiek van de Krim”, maar binnen de grenzen van Oekraïne. Op 23 december1998 keurt het Oekraïense parlement die grondwet goed.

Maar dan volgt de staatsgreep in Kiev, waarbij nieuwe machthebbers de zaken in handen nemen. Die verklaren op 23 maart 2014 de wet op de officiële talen, waardoor het Russisch erkend werd als een officiële taal van Oekraïne, nietig. Het nieuwe bewind heeft niet alleen geen legaliteit, maar de beslissing is ook strijdig met een vriendschapsakkoord tussen Oekraïne en Rusland van 1997, becommentarieert Baud.

De reactie van de Krimrepubliek laat niet op zich wachten: de bevolking komt op straat om de wederaansluiting bij Rusland te eisen.

Poetin: “de bevolking beslist!”

Op 4 maart vraagt een journalist aan Vladimir Poetin of hij beoogt dat de Krim bij Rusland komt.  Die antwoordt: “Dat is niet ons streefdoel. In het algemeen vind ik dat alleen de inwoners van een bepaald land, die vrij zijn om te beslissen in alle veiligheid, kunnen en willen bepalen wat hun toekomst is. Als dat recht is toegekend aan de Albanezen van Kosovo, als dat in vele delen van de wereld mogelijk gemaakt is, dan is er niemand die het recht van de naties op zelfbeslissing uitsluit, dat, voor zover ik weet, vastgelegd is in meerdere VN-documenten. Maar wij lokken in geen geval een dergelijke beslissing uit en wakkeren dergelijke gevoelens niet aan.”

Op 6 maart beslist het parlement van de Krimrepubliek een volksraadpleging te organiseren over de vraag: bij Oekraïne blijven of aansluiting bij Rusland? Dat laatste blijkt de voorkeur te krijgen, en de autoriteiten van de Krim richten een aanvraag aan Moskou voor toetreding tot de Russische Federatie. Zo herstelt de Krimrepubliek het statuut dat zij bekomen had via een referendum, gehouden nog voor Oekraïne zelf onafhankelijk werd in 1991, en dat afgenomen was door Kiev in 1994-1995.

De Russische “groene mannetjes”: een verzinsel

Het verhaal over de Russische soldaten die in het groen gekleed en zonder militaire kentekens Oekraïne zouden zijn binnengedrongen om een Russische machtsovername met geweld te realiseren is een standaardnarratief in het Westen. Maar Jacques Baud, die in die tijd voor de NAVO op  de Krim werkte, legt uit dat het niet klopt.  Er was, volkomen legaal want overeengekomen in het SOFA-akkoord een Russische troepenmacht van 20.000 à 22.000 militairen aanwezig op de Krim, maar er kwamen geen soldaten bij.

Er waren ook Oekraïense troepen, grotendeels Russischtaligen, aanwezig, die van Kiev opdracht kregen op te treden tegen het volksprotest dat ontstond als reactie op het schrappen van het Russisch als officiële taal. Maar 20.000 van de 22.000 weigerden dat te doen en solidariseerden zich  met het protest. Ze verwijderden hun insignes en werden zo wat het Westen later “de groene mannetjes” ging noemen. Dat waren dus geen Russische invallers, maar overgelopen Oekraïense soldaten. Daar kwamen nog Russisch sprekende leden van de politie en van de grenswacht bij, in totaal ongeveer 35.000 Oekraïense overlopers. Daarnaast koos ook 70% van de vloot, inclusief de commandant, de kant van het protest.

Het Memorandum van Boedapest

Het Westerse discours probeert Rusland te criminaliseren door te stellen dat de integratie van de Krim in de Russische Federatie een “schending” zou zijn van het Memorandum van Boedapest uit 1994.  Die tekst begeleidde het afstaan van de Russische nucleaire wapens die nog op Oekraïens grondgebied stonden aan Rusland, en dit in ruil voor de Oekraïense veiligheid, onafhankelijkheid en territoriale integriteit.

Maar het Memorandum is geen juridisch document, maar een intentieverklaring, een uiting van goede  wil, en niet bruikbaar om te zeggen dat de re-integratie van de Krim in de Russische Federatie een schending van de Oekraïense territoriale integriteit zou zijn. Wel juridisch dwingend is het vriendschapsverdrag dat tussen de Russische Federatie en Oekraïne werd afgesloten op 31 mei 1997. Het is, zo merkt Jacques Baud op, de enige overeenkomst waarin Rusland de soevereiniteit van Oekraïne erkent.

Maar deze tekst bepaalt ook wat Oekraïners moeten garanderen: “de bescherming van de etnische, culturele, taalkundige en religieuze eigenheid van de nationale minderheden op hun grondgebied”, dus ook en vooral van de grote Russische minderheid.

Als na de putsch de nieuwe machthebbers het statuut van erkende Oekraïense taal van het Russisch schrappen, is dat een schending van het akkoord van 1997. Dat draagt ertoe bij dat de Russische Federatie de vraag van de Krim om toe te treden positief beantwoordt.

Oekraïne wacht tot de vervaldatum van het Memorandum om dan te beslissen om het niet te vernieuwen. Kiev heeft zich niet eerder teruggetrokken uit de overeenkomst, bijvoorbeeld omdat er meer Russische militairen in de Krimrepubliek aanwezig zouden zijn dan overeengekomen. Als de “groene mannetjes” werkelijk geïnfiltreerde Russische militairen zouden geweest zijn, was dat een perfecte reden geweest om te protesteren door het Memorandum op te zeggen, maar daar was geen sprake van. Wat bevestigt dat die mannetjes een propagandafabel zijn.

Is objectieve geschiedschrijving desinformatie?

Ik heb hier de kwestie van de Krim als voorbeeld genomen voor de aanpak van Baud: hij onderzoekt de voorgeschiedenis van een conflict door akkoorden en afspraken te bekijken, en de spanningen en de ingrepen die zich eerder voordeden en de tegenstellingen die aan het werk zijn.

Het beeld dat daardoor ontstaat verschilt heel sterk van het in het Westen gangbare, met als boosdoener Rusland en met name president Poetin, en daartegenover onschuldige, naar democratie snakkende Oekraïners van wie een stuk grondgebied wordt afgepakt. De Krim was al een autonome republiek voor Oekraïne autonoom werd en het was Oekraïne dat die autonome republiek met militair geweld onderwierp en inlijfde. De anti-Russische politiek van het op illegale wijze via een staatsgreep aan de macht gekomen pro-Westerse regime creëerde problemen. Dat met name door het afschaffen van het statuut van een erkende officiële Oekraïense taal van het Russisch – in weerwil van een vriendschapsakkoord met Rusland.

Dat de bevolking van de Krim daartegen in opstand kwam en zich terug bij de Russische Federatie wilde voegen, is begrijpelijk, en haar goed recht. Dat Kiev geen rekening hield met de volkswil en zijn wil wilde doordrukken was problematisch en onaanvaardbaar, en dreef de Krim tot toenadering tot Rusland. Recht van spreken daartegen heeft Kiev duidelijk niet: het had zelf de Krim gepakt zonder daar het recht toe te hebben, en heeft dus juridisch niets te eisen. Het  Westerse propagandaverhaal over de onrechtmatige annexatie van de Krim door Rusland is dus pure onzin.

Maar dat duidelijk maken is voor de EU denkelijk alweer pro-Russische propaganda en desinformatie…

Jacques Baud, Paix en Ukraine, Max Milo 2026, 379 p.